Tükenmişlik Belirtileri

Uzun süreli stres bedensel toparlanmayı güçleştirebilir. Görülebilecek işaretler arasında şunlar bulunur:

Bu belirtiler birçok fiziksel ve psikolojik durumla birlikte görülebilir. Özellikle yeni başlayan, yoğunlaşan veya günlük yaşamı etkileyen bedensel yakınmalar bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

• Sabahları dinlenmeden uyanmak
• Gün boyunca süren enerji düşüklüğü
• İş gününün sonunda tamamen tükenmiş hissetmek
• Uykuya dalma, uykuyu sürdürme veya sabah uyanma güçlüğü
• Kas gerginliği ve baş ağrısı
• Mide ve bağırsak hassasiyetlerinde artış
• Dinlenmeye rağmen geçmeyen yorgunluk
• Bedensel hastalıklara karşı daha hassas hissedilmesi
• Günlük hareket ve öz bakım rutinlerinde azalma

Tükenmişlik yaşayan bir kişi kendisini duygusal olarak boşalmış veya sürekli gergin hissedebilir. Daha önce kolayca yönetebildiği talepler ağır gelebilir. Sık görülebilen deneyimler şunlardır:

Bazı kişiler yoğun bir duygudan çok hissizleşme yaşar. Yapılması gereken işler sürdürülürken merak, memnuniyet ve başarı duygusu zayıflayabilir.

• Duygusal olarak tükenmiş hissetmek
• İşe başlamadan önce huzursuzluk yaşamak
• Sabırsızlık ve tahammül düzeyinde azalma
• Motivasyon kaybı
• İşe dair umutsuzluk veya çaresizlik
• Başarıların anlamını kaybetmesi
• Hata yapma korkusunda artış
• İş gününden sonra sosyal etkileşimden kaçınma isteği

Kronik stres ve yetersiz toparlanma, dikkatin etkili kullanılmasını güçleştirebilir. Kişi çalışma kapasitesinin azaldığını düşünebilir:

Yoğun iş yükü altında zihin sürekli bir sonraki göreve yönelebilir. Bu durum dinlenme sırasında bile işle ilgili düşüncelerin sürmesine yol açabilir.

• Dikkati sürdürmekte güçlük
• Karar vermeyi erteleme
• Basit hatalarda artış
• Unutkanlık
• Öncelikleri belirlemekte zorlanma
• Aynı işi tekrar tekrar kontrol etme
• Sorunlara daha katı veya karamsar yaklaşma
• Yaratıcılık ve problem çözme becerisinde geçici azalma

Sinizm, tükenmişliğin temel boyutlarından biridir. Buradaki anlamı gündelik mizah ya da eleştirel düşünceden farklıdır. Kişinin işine, çalışma arkadaşlarına veya hizmet sunduğu insanlara karşı giderek katı, ilgisiz ya da alaycı bir tutum geliştirmesini ifade eder.

Şu değişiklikler görülebilir:

Zihinsel uzaklaşma bazen kişinin kendini yoğun taleplerden koruma girişimi olarak gelişebilir. Bu yöntem kısa süreli bir rahatlama sağlarken zaman içinde ilişkileri ve iş doyumunu zayıflatabilir.

• İşin değerine karşı inancın azalması
• Çalışma arkadaşlarına karşı mesafenin artması
• Müşteri, hasta, öğrenci veya danışanların taleplerine karşı duyarsızlaşma
• Toplantılarda geri çekilme
• İşle ilgili konuşmalarda sürekli olumsuz bir dil kullanma
• “Nasıl olsa hiçbir şey değişmez” düşüncesinin sıklaşması

Tükenmişliğin üçüncü boyutu, mesleki yeterliliğin azaldığı algısıdır. Kişi becerileri devam ettiği hâlde katkısının yetersiz olduğunu düşünebilir. Tamamlanan görevler tatmin sağlamaz, başarılar küçümsenir ve hatalar daha fazla dikkat çekmeye başlar.

Bu deneyim şu biçimlerde görülebilir:

Kişi yetersizlik hissine karşı çalışma süresini uzatabilir. Uzayan çalışma saatleri toparlanma fırsatını azalttığında tükenme daha da belirginleşebilir.

• Sürekli geride kaldığını düşünmek
• Başarıları şansa bağlamak
• Mesleki becerilerinden kuşku duymak
• Daha fazla çalışarak açığı kapatmaya çalışmak
• Yardım istemekten kaçınmak
• Performans geri bildirimlerine karşı aşırı hassasiyet
• Görevleri başlatmayı ertelemek

• World Health Organization. (n.d.). Burn-out an occupational phenomenon.
• Edú-Valsania, S., Laguía, A., & Moriano, J. A. (2022). Burnout: A review of theory and measurement. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(3), 1780. https://doi.org/10.3390/ijerph19031780.