Sürekli Endişe Etmek (Yaygın Anksiyete Bozukluğu – YAB)

Günlük yaşamda iş, para, aile, sağlık veya sorumluluklar hakkında endişelenmek olağandır. Bazı kişilerde ise endişe farklı konulara yayılır, kontrol etmesi zor hissedilir ve günün önemli bir bölümünü kaplar. Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), İngilizcede generalised anxiety disorder (GAD), bu örüntüyü tanımlamak için kullanılan bir isimdir.

Bir kişinin kendisini sık endişeli hissetmesi, tek başına YAB yaşadığı anlamına gelmez. Endişenin ne kadar sürdüğü, hangi konuları kapsadığı, kontrol edilebilirliği ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir. NHS, yetişkinlerde YAB için endişenin genellikle en az altı ay sürmesini ve günlük yaşamı etkilemesini öne çıkan özellikler arasında açıklar.

Endişe bir konudan diğerine geçebilir. Kişi bir sorunu çözdükten kısa süre sonra başka bir ihtimal hakkında düşünmeye başlayabilir; rahatlaması kısa sürebilir. Zihinsel olarak gergin hissetme, dikkati toplamakta zorlanma, huzursuzluk, yorgunluk ve uyku güçlükleri bu deneyime eşlik edebilir. Bazı kişilerde çarpıntı, baş dönmesi, kas gerginliği veya mide rahatsızlığı gibi fiziksel belirtiler de görülebilir.

Bu belirtiler farklı durumlarda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle bir internet yazısını okumak kişinin kendi kendine tanı koyması için yeterli değildir. Bilgiler, yaşananları anlamak ve gerektiğinde uygun destek hakkında konuşmak için kullanılabilir.

Belirsizlik, olumsuz bir ihtimali gözden kaçırma korkusu veya her şeyin kontrol altında olmasını isteme, endişenin sürmesine katkıda bulunabilir. Tekrar tekrar kontrol etmek ya da başkalarından aynı konuda güvence istemek kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ardından şüphe yeniden ortaya çıkabilir.

Belirsizliğe tahammülsüzlük üzerine yapılan araştırmalar, belirsiz sonuçları tehdit edici bulma eğilimi ile yoğun endişe arasında ilişki olduğunu göstermektedir. YAB yaşayan yetişkinlerle yapılmış 26 araştırmayı inceleyen 2023 tarihli bir meta-analiz, belirsizliğe yönelik çalışmaları içeren psikolojik müdahalelerin endişe ölçümlerinde iyileşmelerle ilişkili olduğunu bildirmiştir.

• Endişeleri yazmak: Her konuyu akılda tutmaya çalışmak yerine kısa bir liste hazırlamak, endişeleri birer birer ele almaya yardımcı olabilir.
• Çözülebilir olanı belirlemek: Her endişe için “Bugün atabileceğim küçük bir adım var mı?” sorusunu sor. Varsa adımı ve zamanını belirle; şu anda yanıtı bulunmayan ihtimallere ise kesin yanıt bulmaya çalışmadan yeniden dönmek için bir zaman seçebilirsin.
• Endişe zamanı kullanmak: Gün içinde kısa bir zaman dilimini endişeleri değerlendirmeye ayırmak, bu düşüncelerin diğer faaliyetlerin tamamını kaplamasını azaltmaya yardımcı olabilir. NHS bu yöntemi gündelik endişelerle baş etmek için önerir.
• Gevşeme ve günlük düzen: Düzenli hareket, yeterli dinlenme ve rahat nefes alma gibi alışkanlıklar genel iyi oluşu destekleyebilir. Her yöntem herkeste aynı etkiyi göstermeyebilir; kişinin kendisine uygun seçenekleri denemesi önemlidir.
• Psikolojik destek: Endişe uzun süredir devam ediyor, birçok yaşam alanını etkiliyor veya kişinin günlük işlerini yapmasını güçleştiriyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yararlı olabilir. NICE, belirgin YAB belirtilerinde kişinin ihtiyaçlarına göre bilişsel davranışçı terapiyi (BDT; düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi ele alan konuşma temelli bir yaklaşım) veya uygulamalı gevşeme gibi destek seçeneklerinin değerlendirilmesini önerir.

YAB yalnızca “çok endişeli olmak” şeklinde özetlenemez; süre, endişenin kontrol edilebilirliği ve günlük yaşama etkisi önemlidir. Endişe yaşamı daraltmaya başladığında, belirtileri tek başına çözmek zorunda değilsin. Bilgi edinmek, küçük günlük adımlar geliştirmek ve gerektiğinde destek almak birlikte değerlendirilebilir.

• National Health Service. (n.d.). Generalised anxiety disorder (GAD).
• National Institute for Health and Care Excellence. (2011, updated 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113) — Recommendations.

Bu metinler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel durumlar farklılık gösterebilir. Yeni, şiddetli veya açıklanamayan fiziksel belirtiler yalnızca psikolojik bir nedene bağlanmamalı; uygun sağlık desteği alınmalıdır.