Panik Atak Neden Olur?

Kişi bir tehlike algıladığında kalp atışının hızlanması, nefes alışverişinin değişmesi, terleme ve titreme gibi tepkiler yaşayabilir. Bu tepkiler bedenin karşılaşılan duruma hazırlanmasıyla ilişkilidir.

Panik atak sırasında tehlike algısı kısa sürede yoğunlaşabilir. Kişi bulunduğu ortamı, aklından geçen bir düşünceyi veya bedeninde hissettiği bir değişikliği tehdit işareti olarak yorumlayabilir. Bu yorum korkuyu artırabilir ve bedensel tepkilerin daha belirgin hissedilmesine yol açabilir.

Panik atak bazen stresli bir olay sırasında veya korku uyandıran bir ortamda başlayabilir. Bazı ataklar ise kişi belirgin bir neden fark etmeden ortaya çıkabilir. Yoğun korkuya çarpıntı, terleme, titreme, nefesle ilgili değişiklikler ve kötü bir şey olacağı hissi eşlik edebilir.

Panik atağın gelişmesinde bedensel duyumlara verilen anlam etkili olabilir. Kalp atışındaki hızlanma, nefesin değişmesi veya baş dönmesi ciddi bir sağlık sorununun başladığı şeklinde yorumlanabilir.

Örneğin çarpıntı hisseden kişi kalbiyle ilgili bir sorun yaşadığını düşünebilir. Bu düşünce korkuyu artırabilir. Artan korkuyla birlikte kalp atışları daha güçlü hissedilebilir ve nefes alışverişi değişebilir. Böylece bedensel duyumlar, bu duyumlara verilen anlam ve yoğun kaygı birbirini güçlendirebilir.

Kalp atışını, nefesi veya baş dönmesini sürekli izlemek de bedensel değişikliklerin daha güçlü fark edilmesine katkıda bulunabilir. Günlük yaşamda görülebilen sıradan bedensel değişimler bu sırada tehlike işareti gibi algılanabilir.

İş veya eğitim baskısı, maddi güçlükler, aile içindeki sorunlar, sağlıkla ilgili endişeler ve geleceğe yönelik belirsizlik stres düzeyini artırabilir. Dinlenme ve toparlanma imkânlarının azalmasıyla birlikte zihinsel ve bedensel gerginlik daha belirgin hâle gelebilir.

Panik atak bazı kişilerde stresin yoğunlaştığı bir dönemde yaşanabilir. Uzun süren gerginliğe uykusuzluk, yorgunluk veya önemli bir yaşam değişikliği eşlik ettiğinde kişi bedensel duyumlara karşı daha hassas olabilir. Zorlayıcı yaşam koşulları ve uzun süreli stres, ruh sağlığını etkileyebilecek etkenler arasında yer alır.

Kaza, hastalık, kayıp, şiddet, yoğun korku veya uzun süreli baskı içeren yaşantılar kişinin tehlike işaretlerine karşı daha duyarlı olmasına katkıda bulunabilir. Geçmiş deneyimler, belirli ortamların veya bedensel duyumların korkuyla ilişkilendirilmesinde etkili olabilir.

Daha önce kalabalık bir yerde yoğun korku yaşayan kişi, benzer bir ortama girdiğinde aynı durumun yeniden yaşanabileceğini düşünebilir. Bu beklenti dikkatin bedensel duyumlara yönelmesine ve kaygının hızla artmasına eşlik edebilir. Zorlayıcı yaşam koşulları ruh sağlığıyla ilişkili riskler arasında değerlendirilir.

Bir panik atağın ardından kişi yeni bir atak yaşama ihtimaline odaklanabilir. Kalp atışındaki küçük bir değişiklik, nefesin hızlanması veya kısa süreli bir baş dönmesi önceki atağın yeniden başladığı şeklinde yorumlanabilir.

Bu beklenti kaygıyı yükseltebilir ve panikle bağlantılı tepkilerin ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir. Kişi panik yaşayabileceğini düşündüğü ortamlardan uzak durmaya veya bedensel duyumlarını sık sık kontrol etmeye başlayabilir. Tekrarlayan panik ataklar ve yeni atak beklentisi, panik bozukluğun gelişiminde rol oynayabilir.

Panik yaşanan bir ortamdan uzaklaşmak veya kaygı uyandıran bir duruma girmemek kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Bu rahatlama, kaçınma davranışının tekrar edilmesini kolaylaştırabilir.

Kişi zamanla toplu taşıma araçlarından, kalabalık yerlerden, kapalı alanlardan veya evden uzaklaşmaktan çekinebilir. Yanında güvendiği birinin bulunmasını isteyebilir veya kendisini daha güvende hissettiren bazı alışkanlıklar geliştirebilir. Bu davranışlar, ilgili ortamın tehlikeli olduğu düşüncesinin sürmesine ve yeni bir panik atağa ilişkin kaygının güçlenmesine katkıda bulunabilir.

Sinir sisteminin uyarılma biçimi, strese verilen bedensel tepkiler ve genetik özellikler panik atağa yatkınlıkla ilişkili olabilir. Bazı kişiler bedensel değişimleri daha hızlı fark edebilir veya bu duyumlara karşı daha hassas olabilir.

Ailede panik bozukluk veya başka bir kaygı bozukluğu öyküsünün bulunması da yatkınlıkla ilişkili etkenlerden biri olabilir. Genetik özellikler, yaşam deneyimleri, sosyal çevre ve güncel stres kaynaklarıyla birlikte etkili olabilir.

Bazı fiziksel durumlar, panik atak sırasında yaşanan çarpıntı, baş dönmesi, nefes darlığı veya titreme gibi duyumlara benzer belirtilere yol açabilir. Bu nedenle yaşanan fiziksel belirtilerin her zaman yalnızca kaygıyla ilişkili olduğu düşünülmemelidir.

Kafein, fazla kahve veya enerji içeceği tüketimi bazı kişilerde çarpıntı ve gerginlik hissini artırabilir. Alkol veya başka maddelerin kullanımı da kişinin kendisini nasıl hissettiğini ve kaygı belirtilerini etkileyebilir.

İlk kez ortaya çıkan, alışılmıştan farklı olan veya kişide endişe yaratan fiziksel belirtilerde bir sağlık uzmanına danışmak, belirtilerin nedenini anlamaya yardımcı olabilir.

• National Health Service. (n.d.). Panic disorder. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/panic-disorder/
• National Institute for Health and Care Excellence. (2011, updated 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113) — Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/chapter/Recommendations